Wiemy, że sen i aktywność fizyczna mają znaczenie dla zdrowia.
Czy jednak znaczenie ma także to, kiedy śpimy, odpoczywamy i się ruszamy?
Badania nad starzeniem biologicznym sugerują, że ważna może być organizacja całego naszego 24-godzinnego dnia.
Odpowiedź nie jest jednak tak prosta jak „im wcześniej, tym lepiej”.
Twój organizm działa w rytmie 24-godzinnym
Organizm człowieka podlega rytmom dobowym, które pomagają koordynować wiele procesów biologicznych.
Sen i czuwanie są częścią tego systemu, ale należą do niego także:
wydzielanie hormonów,
temperatura ciała,
metabolizm,
praca układu sercowo-naczyniowego,
oraz wzorce aktywności fizycznej i odpoczynku.
Oznacza to, że dwie osoby mogą spać tyle samo godzin i wykonywać podobną ilość aktywności fizycznej, a mimo to mieć zupełnie inne wzorce 24-godzinne.
Co badali naukowcy?
W badaniu z 2026 roku 207 dorosłych w średnim wieku około 68 lat przez siedem dni nieprzerwanie nosiło na nadgarstku monitory aktywności.
Badacze mierzyli nie tylko, jak aktywni byli uczestnicy, lecz także:
kiedy przypadały ich najbardziej aktywne okresy,
kiedy przypadały ich najmniej aktywne okresy,
porę snu i odpoczynku,
jak stabilne były te wzorce,
oraz jak bardzo ich pora zmieniała się z dnia na dzień.
Następnie porównali te wzorce z miarami starzenia biologicznego opartymi na metylacji DNA.
Czy istniała najlepsza pora dnia?
Nie.
To ważne ustalenie.
Zależności dotyczące dokładnej pory aktywności i odpoczynku były złożone i czasem różniły się w zależności od wieku.
Badanie nie potwierdza więc prostej zasady w rodzaju:
„Kładź się spać wcześniej, a będziesz starzeć się wolniej”.
Nie wskazuje też jednej idealnej pory na ćwiczenia, sen czy pobudkę, która sprzyjałaby długowieczności.
Co okazało się ważniejsze?
Wyraźniejsze wyniki dotyczyły ogólnej organizacji 24-godzinnego rytmu.
U osób z silniejszymi i stabilniejszymi wzorcami aktywności i odpoczynku zwykle występowało mniejsze przyspieszenie wieku epigenetycznego.
Większa regularność z dnia na dzień wiązała się z korzystniejszymi wynikami miar starzenia biologicznego.
Większa fragmentacja i nieregularność wykazywały w przypadku niektórych miar odwrotny wzorzec.
Nowe pytanie może więc dotyczyć nie tyle znalezienia idealnej godziny na zegarze, ile utrzymania wyraźnego i w miarę regularnego rytmu dnia.
A co ze zmienianiem pory snu i pobudki każdego dnia?
Badacze sprawdzili także, jak bardzo pora odpoczynku i snu zmieniała się z dnia na dzień.
Większa zmienność należała do cech związanych ze starzeniem epigenetycznym.
To sprawia, że regularność jest interesująca z naukowego punktu widzenia.
Badanie nie dowodzi jednak, że zmiana pory zasypiania lub pobudki zmieni Twój wiek biologiczny.
Pokazuje jedynie, że cechy rytmu dnia i starzenie epigenetyczne były ze sobą powiązane w tej grupie dorosłych.
Czy należy sztywno zaplanować swój dzień?
Nie.
Dowody nie uzasadniają zamieniania codziennego życia w dokładny harmonogram.
Było to badanie obserwacyjne i przekrojowe. Nie może wykazać, że nieregularne pory powodują szybsze starzenie biologiczne.
Na rytm dnia mogą wpływać choroby, grafik pracy, styl życia i samo starzenie się.
Badania sugerują natomiast, że organizacja naszego dnia zasługuje na uwagę obok długości snu i aktywności fizycznej.
Dlaczego ma to znaczenie dla długowieczności
O długowieczności często mówi się w kategoriach ilości:
Ile godzin spałeś?
Ile kroków zrobiłeś?
Ile minut ćwiczyłeś?
Badania nad rytmem dobowym wprowadzają jeszcze jeden wymiar: rytm.
Przyszłe badania będą musiały ustalić, czy celowa poprawa stabilności codziennych wzorców aktywności i odpoczynku może wpływać na starzenie biologiczne.
Na razie nie istnieje naukowo potwierdzony „idealny harmonogram” sprzyjający długowieczności.
