Jak mikrobiom jelitowy wpływa na zdrowe starzenie się?

Mikrobiom jelitowy zmienia się z wiekiem i może wpływać na zdrowie

Mikrobiom nie tylko reaguje na to, co dzieje się w organizmie. Stanowi ważne ogniwo łączące wpływy środowiskowe z organizmem.

Dieta, styl życia i czynniki środowiskowe mogą wpływać na mikrobiom. Z kolei mikroorganizmy i wytwarzane przez nie substancje oddziałują na organizm i mogą wpływać na funkcje odpornościowe, metaboliczne i neurologiczne.

Zależność ta działa w obu kierunkach. Mikrobiom zmienia się wraz ze starzeniem się organizmu, a sygnały związane z mikrobiomem mogą też wpływać na związany z wiekiem spadek sprawności i ryzyko chorób.

Wiek jest tylko jednym z czynników kształtujących mikrobiom

Zmian obserwowanych u osób starszych nie można przypisywać wyłącznie wiekowi metrykalnemu.

Postępujące zmiany fizjologiczne związane ze starzeniem się mogą zmieniać środowisko jelit. Przyczyniać się do tego mogą także dieta, leki, mniejsza aktywność fizyczna i ograniczone kontakty społeczne.

Mikrobiom osoby starszej jest więc wynikiem wielu wzajemnie oddziałujących wpływów, a nie samego wieku.

Zmiany związane ze starzeniem się i z chorobą nakładają się – ale nie są tym samym

To jeden z głównych wniosków przeglądu.

Niektóre zmiany mikrobiologiczne występują wraz z wiekiem i wiążą się też z gorszym stanem zdrowia. Inne zmiany związane ze starzeniem się nie są charakterystyczne dla niezdrowego starzenia się.

Autorzy wskazali różne grupy mikroorganizmów o odmiennych wzorcach. Liczebność niektórych zmniejszała się z wiekiem i wiązała się ze zdrowszym starzeniem się. Liczebność innych rosła z wiekiem i wiązała się z niezdrowym starzeniem się. Jeszcze inne przybywały z wiekiem, ale ich niedobór stwierdzano u osób starzejących się w złym zdrowiu.

Związanych z wiekiem zmian mikrobiomu nie należy więc automatycznie interpretować jako pogorszenia stanu mikrobiomu.

Znaczenie ma zarówno funkcja, jak i skład mikrobiomu

Autorzy uwzględnili zarówno zmiany składu, jak i zmiany funkcji mikrobiomu.

Potencjalny wpływ mikrobiomu na starzenie się nie zależy wyłącznie od tego, jakie mikroorganizmy są obecne.

Mikroorganizmy wytwarzają i przekształcają wiele substancji, które oddziałują z fizjologią człowieka. Należą do nich krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, metabolity aminokwasów, kwasy żółciowe i inne związki.

Za pośrednictwem tych substancji mikrobiom może wpływać na metabolizm, stan zapalny, odpowiedzi immunologiczne i komunikację z innymi narządami.

Zrozumienie starzejącego się mikrobiomu wymaga więc spojrzenia szerszego niż prosta lista gatunków bakterii.

Mikrobiom mógłby potencjalnie stać się celem działań na rzecz zdrowszego starzenia się

Autorzy sprawdzili, czy zmiany mikrobiomu związane z niezdrowym starzeniem się można by potencjalnie modyfikować.

W badaniach z udziałem ludzi oceniano kilka podejść. Obejmują one interwencje dietetyczne, prebiotyki, probiotyki oraz połączenia mikroorganizmów z prebiotykami. Inne podejścia to postbiotyki i przeszczepienie mikrobioty kałowej.

Badane wyniki również były różne. W przypadku niektórych interwencji opisywano zmiany stanu zapalnego, insulinooporności, zespołu kruchości, funkcji poznawczych i innych wskaźników zdrowia. Wyniki nie były spójne dla wszystkich interwencji ani wszystkich punktów końcowych.

Szczególne znaczenie ma dieta, ponieważ może wpływać na skład i funkcje mikrobiomu. Obserwowano korzystne reakcje na interwencje dietetyczne związane z mikrobiomem. Reakcja może się jednak znacznie różnić między osobami.

Jednym z powodów jest mikrobiom obecny przed rozpoczęciem interwencji. Ta sama interwencja dietetyczna może nie wywołać takiej samej reakcji u dwóch osób o różnym wyjściowym mikrobiomie.

Autorzy sugerują więc, że przyszłe strategie mogą wymagać większej personalizacji. U niektórych osób wystarczą zmiany w diecie. Inne mogą w przyszłości potrzebować połączenia interwencji dietetycznej z ukierunkowanym przywracaniem utraconych mikroorganizmów.

Dowody są wciąż ograniczone.

Tylko pięć z badań interwencyjnych omówionych w przeglądzie obejmowało ponad 100 uczestników. Po wyłączeniu metaanalizy i bardzo małych doniesień dotyczących przeszczepienia mikrobioty kałowej średnia liczebność pozostałych badań interwencyjnych u osób starszych wynosiła około 36 uczestników. W wielu badaniach stosowano też metody analizy mikrobiomu o stosunkowo niskiej rozdzielczości.

Autorzy określają więc interwencje oparte na mikrobiomie, które mają wspierać zdrowe starzenie się osób starszych, jako dziedzinę wciąż w trakcie rozwoju.

Mikrobiom jelitowy stanowi ważne biologiczne ogniwo łączące organizm, dietę, styl życia i środowisko.

Ma to szczególne znaczenie dla długowieczności, ponieważ mikrobiom nie jest niezmienny. Zmienia się przez całe życie i reaguje na takie czynniki jak dieta, leki, stan zdrowia i styl życia.

Zdrowego starzenia się nie da się sprowadzić do większej lub mniejszej ilości jednej konkretnej bakterii. Zmiany mikrobiomu są złożone. Niektóre wiążą się z gorszym stanem zdrowia, inne mogą występować u osób starzejących się w dobrym zdrowiu.

Znaczenie ma też funkcja mikrobiomu. Mikroorganizmy mogą wytwarzać substancje oddziałujące z metabolizmem, stanem zapalnym, funkcjonowaniem układu odpornościowego i innymi procesami biologicznymi.

Inną ważną cechą jest to, że mikrobiom można modyfikować.

Dieta jest jednym ze sposobów wpływania na środowisko mikrobiologiczne jelit. Badane są też prebiotyki, probiotyki i inne podejścia ukierunkowane na mikrobiom.

Zmiana mikrobiomu nie oznacza jednak automatycznie poprawy zdrowia. Efekt interwencji może zależeć od mikrobiomu obecnego przed leczeniem i od cech danej osoby.

Wyznacza to ważny kierunek dla medycyny długowieczności: przejście od ogólnych interwencji mikrobiomowych do lepszego zrozumienia, która interwencja może być przydatna dla której osoby.

Mikrobiom jelitowy można coraz dokładniej mierzyć. Nowoczesne metody pozwalają zidentyfikować mikroorganizmy obecne w jelitach i dostarczają informacji o genach i potencjalnych funkcjach reprezentowanych w społeczności drobnoustrojów.

Wyzwaniem klinicznym jest interpretacja tego, co indywidualny profil mikrobiomu oznacza dla konkretnej osoby.

Naturalna zmienność między ludźmi jest znaczna. Na mikrobiom mogą wpływać dieta, leki, wiek, styl życia, stan zdrowia i środowisko. Nie istnieje też jedna uniwersalna konfiguracja mikrobiomu, która definiowałaby zdrowie u wszystkich.

Oznacza to, że indywidualnego wyniku badania mikrobiomu nie należy sprowadzać do listy bakterii klasyfikowanych po prostu jako dobre, złe, zbyt liczne lub zbyt nieliczne.

Reakcja na interwencję może też zależeć od mikrobiomu, który już występuje. W przeglądzie opisano dowody na to, że reakcje na interwencje dietetyczne mogą być wysoce zindywidualizowane i zależeć od wyjściowego składu mikrobiomu.

Ma to ważne konsekwencje dla spersonalizowanej profilaktyki.

Informacje o mikrobiomie mogą być bardziej przydatne, gdy rozpatruje się je łącznie z dietą, lekami, zdrowiem metabolicznym, stylem życia i innymi informacjami klinicznymi. Mogą też pomóc wyjaśnić, dlaczego ta sama interwencja dietetyczna lub ukierunkowana na mikrobiom nie wywołuje takiej samej reakcji u każdej osoby.

Celem nie jest więc po prostu zmierzenie mikrobiomu ani jego zmiana. Bardziej użytecznym klinicznie celem jest ustalenie, które wyniki badania mikrobiomu mają znaczenie dla danej osoby i które interwencje są dla niej najbardziej odpowiednie.

To wciąż aktywny obszar badań. W konkluzji przeglądu stwierdzono, że przekonujące dowody na skuteczność terapii opartych na mikrobiomie u ludzi są nadal ograniczone, a jednocześnie wskazano zdrowe starzenie się jako ważny obszar, w którym można by rozwinąć bardziej precyzyjne strategie ukierunkowane na mikrobiom.