Większość komórek organizmu może się dzielić i wytwarzać nowe komórki.
Pozwala to zastępować komórki stare, zużyte lub uszkodzone.
Czasami komórka jest jednak zbyt uszkodzona, aby mogła bezpiecznie kontynuować podziały. W ramach ochrony organizmu otrzymuje sygnał nakazujący zatrzymanie namnażania.
Taka komórka nie zawsze obumiera. Może pozostać w tkance i zachować aktywność.
Stan ten nazywamy senescencją komórkową, czyli starzeniem komórkowym.
Nazwa brzmi skomplikowanie, ale sama zasada jest prosta:
komórka przestała się dzielić, lecz nie zniknęła całkowicie.
Początkowo może to być korzystne.
Zatrzymanie podziałów uszkodzonej komórki może zapobiec przekazywaniu uszkodzeń komórkom potomnym. Taka reakcja ochronna może również wspierać gojenie ran i odpowiedź na uraz.
Problem pojawia się, gdy coraz więcej takich komórek przez długi czas pozostaje w organizmie.
Nazywamy je komórkami senescentnymi.
Komórki senescentne mogą uwalniać sygnały chemiczne oddziałujące na otoczenie. Część z nich może podtrzymywać stan zapalny i utrudniać sąsiednim tkankom prawidłowe działanie oraz naprawę.
Stopniowe gromadzenie się komórek senescentnych może więc sprzyjać wolniejszemu gojeniu, osłabieniu funkcji tkanek i niektórym zmianom związanym z wiekiem.
Nie oznacza to, że każda komórka senescentna jest szkodliwa.
Senescencja komórkowa jest naturalnym mechanizmem ochronnym. Staje się większym problemem, gdy organizm nie potrafi już sprawnie usuwać tych komórek po zakończeniu ich użytecznej roli.
Także inne zmiany związane z wiekiem mogą wprowadzać komórki w stan senescencji.
Uszkodzenia DNA, bardzo krótkie telomery i zaburzenia produkcji energii mogą sprawić, że dalszy podział komórki przestaje być bezpieczny.
Naukowcy badają leki nazywane senolitykami, których zadaniem jest usuwanie części komórek senescentnych.
To obiecujący kierunek badań, ale senolityki nie są obecnie rutynową terapią przeciwstarzeniową dla zdrowych osób. Nie należy też usuwać wszystkich komórek senescentnych, ponieważ część z nich pełni potrzebne funkcje.
Nie istnieje prosty test pozwalający policzyć wszystkie komórki senescentne w organizmie.
Obecnie najbardziej praktyczne jest ograniczanie uszkodzeń i długotrwałego stresu komórkowego.
Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, niepalenie tytoniu oraz kontrolowanie ciśnienia, glikemii i innych czynników ryzyka pomagają tworzyć lepsze warunki dla komórek i tkanek.
Zdrowe starzenie nie polega na zapobieganiu senescencji każdej komórki.
Polega na utrzymywaniu równowagi między zatrzymaniem podziałów uszkodzonych komórek, usuwaniem ich, gdy nie są już potrzebne, i dalszą odnową zdrowych tkanek.
