Każda komórka organizmu zawiera DNA. Zapisane są w nim instrukcje potrzebne komórkom do wzrostu, naprawy i wykonywania swoich zadań.
DNA jest bardzo dobrze chronione, ale nie jest całkowicie odporne na uszkodzenia. Mogą na nie wpływać codzienny metabolizm, toksyny środowiskowe, promieniowanie i inne rodzaje obciążenia.
Organizm ma układy naprawcze, które wykrywają i korygują wiele z tych zmian.
Nie działają one jednak bezbłędnie.
Wraz z wiekiem uszkodzenia DNA mogą narastać szybciej, niż organizm jest w stanie je naprawiać. Naukowcy nazywają to niestabilnością genomu.
Nie oznacza to, że każda zmiana w DNA prowadzi do choroby. Wiele zmian zostaje naprawionych, a część ma niewielkie znaczenie.
Problem zaczyna się wtedy, gdy uszkodzenia stają się częstsze, naprawa mniej skuteczna, a zmienione komórki pozostają w organizmie.
Z czasem może to utrudniać komórkom prawidłowe działanie. W niektórych przypadkach zwiększa również ryzyko, że komórka zacznie rosnąć w niekontrolowany sposób.
To jeden z powodów, dla których badacze tak uważnie analizują uszkodzenia DNA: niektóre nienaprawione zmiany mogą uczestniczyć w rozwoju nowotworów. Uszkodzenia DNA mogą także wpływać na inne elementy starzenia biologicznego.
Mogą zmieniać sposób wykorzystywania genów, dodatkowo obciążać układy wytwarzające energię lub powodować zatrzymanie podziałów uszkodzonej komórki.
Problem w jednym obszarze może więc dodatkowo obciążać kilka innych.
Organizm chroni się na różne sposoby.
Może naprawić uszkodzone DNA, zatrzymać podział komórki albo usunąć komórkę, która jest zbyt uszkodzona, by mogła bezpiecznie pozostać w organizmie.
Reakcje te są niezbędne, ale z wiekiem mogą tracić skuteczność.
Niestabilności genomu nie można ocenić za pomocą jednego prostego testu DNA.
Pojedynczy wynik nie pokaże wszystkich procesów uszkadzania i naprawy zachodzących w mózgu, sercu, mięśniach, wątrobie i innych tkankach.
Pojęcie to pomaga jednak zrozumieć, dlaczego długotrwałe narażenia i sprawne utrzymanie komórek mają znaczenie przez całe życie.
Części uszkodzeń DNA nie da się uniknąć. Samo prawidłowe funkcjonowanie komórki wiąże się z pewnym obciążeniem.
Możemy jednak ograniczać niepotrzebne uszkodzenia, unikając palenia tytoniu oraz zmniejszając kontakt ze szkodliwymi substancjami i zbędnym promieniowaniem.
Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, zbilansowane żywienie i profilaktyczna opieka medyczna wspierają również warunki potrzebne komórkom do utrzymania sprawności i naprawy.
Nie możemy zachować DNA w całkowicie niezmienionym stanie przez całe życie.
Celem jest ograniczenie uszkodzeń, których można uniknąć, oraz wspieranie zdolności organizmu do ich rozpoznawania, naprawy i kontroli przez możliwie długi czas.
