Współczesna medycyna pozwala obniżać ciśnienie tętnicze i stężenie cholesterolu, kontrolować cukrzycę oraz zapobiegać poważnym powikłaniom chorób przewlekłych.
Pozostaje jednak znacznie szersze pytanie:
Czy lek może rzeczywiście spowolnić samo starzenie?
To jedno z najważniejszych pytań w badaniach nad długowiecznością. Naukowcy coraz częściej sprawdzają, czy leki mogą oddziaływać na procesy biologiczne zmieniające się z wiekiem, zamiast leczyć pojedyncze choroby dopiero po ich wystąpieniu.
Ta rozwijająca się dziedzina nosi nazwę geroterapii.
Czego należałoby oczekiwać od leku na długowieczność?
Prawdziwa terapia ukierunkowana na długowieczność musiałaby robić więcej niż poprawiać pojedynczy wynik laboratoryjny lub wpływać na jeden szlak molekularny.
Starzenie obejmuje wiele powiązanych zmian biologicznych, między innymi przewlekły stan zapalny o małym nasileniu, pogarszanie funkcji mitochondriów, gromadzenie komórek senescentnych, zaburzenia wykrywania składników odżywczych i zmiany w naprawie komórkowej.
Badacze sprawdzają, czy modyfikowanie części tych procesów może opóźniać kilka chorób związanych z wiekiem i pomagać dłużej zachować zdrowie.
To znacznie trudniejszy cel niż leczenie jednej choroby.
Które leki są badane?
Szczególne zainteresowanie wzbudziło kilka już stosowanych leków.
Metformina, szeroko stosowana w cukrzycy typu 2, wpływa na liczne szlaki związane ze starzeniem. W badaniach na naczelnych innych niż człowiek odnotowano również zmiany wskaźników wieku biologicznego podczas długotrwałego leczenia. Nie wiadomo, czy oznacza to wolniejsze starzenie u ludzi.
Rapamycyna jest jednym z najlepiej zbadanych związków w eksperymentalnych badaniach nad długowiecznością. Może wydłużać życie w kilku modelach zwierzęcych, lecz dane dotyczące ludzi pozostają ograniczone i nie jest uznaną terapią długowieczności dla osób zdrowych.
Agoniści receptora GLP-1 są stosowani w leczeniu cukrzycy i otyłości oraz przynoszą istotne korzyści sercowo-naczyniowe u wybranych pacjentów. Trwają badania nad znaczeniem ich wpływu na metabolizm i przewlekły stan zapalny dla zdrowego starzenia.
Inhibitory SGLT2, stosowane między innymi w cukrzycy, niewydolności serca i przewlekłej chorobie nerek, także wzbudzają zainteresowanie ze względu na możliwy wpływ na mechanizmy związane ze starzeniem.
Inne podejścia są znacznie bardziej eksperymentalne. Należą do nich senolityki, opracowywane w celu eliminowania komórek senescentnych gromadzących się z wiekiem.
Leczenie chorób związanych z wiekiem to nie to samo co spowalnianie starzenia
To rozróżnienie jest kluczowe.
Lek może zmniejszać ryzyko zawału, chronić czynność nerek lub poprawiać zdrowie metaboliczne. Takie efekty niewątpliwie mogą sprzyjać dłuższemu i zdrowszemu życiu.
Nie muszą jednak oznaczać, że lek spowolnił leżący u podstaw biologiczny proces starzenia.
Taka sama ostrożność dotyczy testów wieku biologicznego.
Zmiana biomarkera starzenia pod wpływem terapii jest naukowo interesująca, ale „młodszy” wynik wieku biologicznego sam w sobie nie dowodzi, że dana osoba zachoruje rzadziej, dłużej zachowa zdrowie lub będzie żyła dłużej.
Potwierdzenie takich wyników wymaga badań klinicznych z udziałem ludzi.
Czy mamy dziś lek na długowieczność?
Jeszcze nie.
Kilka leków wpływa na szlaki biologiczne związane ze starzeniem. Niektóre mają mocne dowody skuteczności w leczeniu lub zapobieganiu określonym chorobom, inne przyniosły imponujące wyniki w laboratorium albo badaniach na zwierzętach.
Są to jednak różne poziomy dowodów.
Dotychczas nie wykazano jednoznacznie, aby jakikolwiek lek spowalniał biologiczne starzenie i wydłużał życie w zdrowiu u zdrowych ludzi.
Nie oznacza to porażki farmakologicznych badań nad długowiecznością. Dziedzina nadal przechodzi od obiecującej biologii do dowodów klinicznych.
Przyszłe badania mogą wykazać, że niektóre istniejące leki lub zupełnie nowe geroterapeutyki rzeczywiście modyfikują starzenie człowieka.
Do tego czasu najważniejsze pytanie nie brzmi, czy lek określa się jako „przeciwstarzeniowy”.
Liczy się to, co rzeczywiście udowodniono u ludzi.
