Metformina a życie w zdrowiu: czy zmniejsza częstość chorób związanych z wiekiem?

1. Stosowanie metforminy wiązało się z niższą śmiertelnością ogólną

W uwzględnionych badaniach stosowanie metforminy u osób z cukrzycą typu 2 wiązało się z niższym ryzykiem zgonu z jakiejkolwiek przyczyny.

Ma to szczególne znaczenie dla badań nad długowiecznością, ponieważ śmiertelność ogólna jest istotnym klinicznie punktem końcowym, a nie markerem laboratoryjnym czy hipotetycznym mechanizmem biologicznym.

Wszystkie dowody pochodziły jednak z badań obserwacyjnych.

Badania pokazują więc związek między stosowaniem metforminy a niższą śmiertelnością. Nie pozwalają ustalić, że to sama metformina sprawiła, że ludzie żyli dłużej.

2. Stosowanie metforminy wiązało się z rzadszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych

Przegląd wykazał też związek między stosowaniem metforminy a rzadszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych.

Choroby sercowo-naczyniowe są ważną przyczyną chorobowości, niepełnosprawności i zgonów w starszym wieku. Zapobieganie im lub opóźnianie ich rozwoju mogłoby więc istotnie przyczynić się do wydłużenia życia w zdrowiu.

Choroby sercowo-naczyniowe oceniano jednak tylko w trzech uwzględnionych badaniach, i wszystkie były obserwacyjne.

Wynik ten należy więc interpretować jako potencjalnie ważny związek, a nie dowód, że sama metformina zapobiega chorobom sercowo-naczyniowym.

3. Stosowanie metforminy wiązało się z rzadszym występowaniem otępienia

Otępienie oceniano w czterech badaniach.

Ogółem stosowanie metforminy u osób z cukrzycą typu 2 wiązało się z rzadszym występowaniem otępienia.

Zachowanie zdrowia poznawczego jest ważnym elementem zdrowego starzenia się, co czyni ten wynik kolejnym potencjalnie ważnym odkryciem.

Badania obserwacyjne nie pozwalają jednak w pełni uwzględnić różnic między osobami przyjmującymi metforminę a grupami porównawczymi.

Przegląd nie dowodzi więc, że metformina bezpośrednio chroni mózg lub zapobiega otępieniu.

4. Wyniki dotyczące nowotworów były niespójne

Nowotwory stanowiły największą grupę badań – uwzględniono 17 publikacji.

Wyniki różniły się w zależności od rodzaju nowotworu.

Stosowanie metforminy wiązało się z niższym ryzykiem raka gruczołu krokowego, ale wyniki dotyczące innych nowotworów były niespójne i pozostały nierozstrzygające.

Przegląd nie dostarcza więc dowodów na ogólne działanie przeciwnowotworowe metforminy.

5. Żadne randomizowane badanie kontrolowane nie spełniło kryteriów włączenia

To najważniejsze ograniczenie przy interpretacji wyników.

Badacze szukali zarówno randomizowanych badań kontrolowanych, jak i badań kohortowych. Jednak wszystkie 27 kwalifikujących się badań były obserwacyjnymi badaniami kohortowymi.

Żadne randomizowane badanie kontrolowane nie spełniło kryteriów włączenia.

Oznacza to, że nie można ustalić związku przyczynowego.

Osoby przyjmujące metforminę mogą różnić się od grup porównawczych zdrowiem metabolicznym, ciężkością i czasem trwania cukrzycy, innymi lekami, korzystaniem z opieki zdrowotnej i innymi cechami, które mogą wpływać na długoterminowe wyniki.

Według skali Newcastle–Ottawa badania uznano za badania wysokiej jakości, ale nie usuwa to podstawowych ograniczeń badań obserwacyjnych.

Ponadto różnice między badaniami były na tyle duże, że badacze nie mogli przeprowadzić metaanalizy.

O długowieczności nie decyduje wyłącznie to, czy leczenie może bezpośrednio zmienić starzenie biologiczne.

Zapobieganie poważnym chorobom przewlekłym lub opóźnianie ich rozwoju również może pomóc dłużej zachować zdrowie.

Właśnie tu metformina może mieć szczególne znaczenie.

U osób z cukrzycą typu 2 stosowanie metforminy wiązało się z korzystnymi wynikami w kilku obszarach, które silnie wpływają na życie w zdrowiu: śmiertelności ogólnej, chorobach sercowo-naczyniowych i otępieniu.

Wyniki te przemawiają za możliwością, że metformina może przyczyniać się pośrednio do zdrowszego starzenia się u osób z cukrzycą typu 2.

Ten wniosek ma jednak wyraźne granice.

Po pierwsze, związek nie oznacza przyczynowości. Przegląd nie pozwala ustalić, w jakim stopniu obserwowana korzyść wynikała z działania samej metforminy.

Po drugie, dowody dotyczą osób z cukrzycą typu 2. Nie pozwalają ustalić korzyści dla długowieczności u osób zdrowych metabolicznie, które przyjmowałyby metforminę profilaktycznie jako lek przeciw starzeniu.

Po trzecie, przegląd nie dostarcza bezpośrednich dowodów na to, że metformina spowalnia starzenie biologiczne. Oceniano w nim kliniczne punkty końcowe związane z życiem w zdrowiu, a nie sam proces starzenia się.

Metformina ma więc wiarygodne i istotne klinicznie miejsce w dyskusji o zdrowym starzeniu się, zwłaszcza u osób z chorobami metabolicznymi. Mocniejsze twierdzenie – że metformina jest udowodnionym lekiem przeciw starzeniu dla osób zdrowych – nie znajduje potwierdzenia w tym przeglądzie.

U osób z cukrzycą typu 2 stosowanie metforminy wiązało się z niższą śmiertelnością ogólną oraz rzadszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych i otępienia.

Te punkty końcowe są istotne klinicznie dla zdrowego starzenia się, ponieważ mogą wpływać zarówno na długość życia, jak i na liczbę lat przeżytych bez poważnych chorób przewlekłych.

Otwiera to ważną możliwość: metformina może pośrednio przyczyniać się do zdrowszego starzenia się u osób z cukrzycą typu 2, ponieważ wiąże się z lepszymi wynikami w chorobach, które często skracają życie w zdrowiu.

Przegląd nie pozwala jednak ustalić, że to sama metformina spowodowała te korzyści. Wszystkie 27 uwzględnionych badań było obserwacyjnych, a żadne randomizowane badanie kontrolowane nie spełniło kryteriów włączenia.

Równie ważna jest badana populacja.

Każde z uwzględnionych badań dotyczyło osób z cukrzycą typu 2. Wyniki nie pozwalają więc stwierdzić, że osoby zdrowe metabolicznie odniosłyby podobne korzyści z przyjmowania metforminy specjalnie dla długowieczności.

Wreszcie przegląd dotyczył śmiertelności i chorób związanych ze starzeniem się. Nie sprawdzał, czy metformina bezpośrednio spowalnia podstawowe procesy biologiczne starzenia się.